Nederlandse tuinen voor bijna de helft versteend
Kleine vergroening kan al verschil maken bij extreem weer
Nederlandse tuinen bestaan gemiddeld voor 46,5 procent uit verharding. Bijna één op de vijf tuinen is zelfs voor meer dan 75 procent versteend. Dat blijkt uit een analyse van Centraal Beheer, gebaseerd op gegevens van circa 5 miljoen woningen met een eigen tuin. In totaal ligt er naar schatting ruim 1.100 vierkante kilometer aan verharding in Nederlandse tuinen. Dat komt overeen met ongeveer driekwart van de oppervlakte van de provincie Utrecht.
Met behulp van satellietdata zijn voor het eerst waterberging en verkoeling op perceelniveau in kaart gebracht. Daaruit blijkt dat niet de woning zelf, maar vooral de inrichting van de tuin bepalend is voor de klimaatbestendigheid. Juist bij woningen met weinig groen kunnen relatief kleine ingrepen, zoals het vervangen van verharding door beplanting, al leiden tot een duidelijke verbetering van de waterberging en verkoeling. Door deze maatregelen gericht toe te passen, kan de klimaatbestendigheid van woningen op grote schaal worden versterkt.
Grote verschillen
De analyse laat zien dat de verschillen groot zijn. Bij rijtjeshuizen bedraagt de mediane versteningsgraad 54,7 procent, wat wijst op een relatief hoog aandeel verharding in de tuin. Bij vrijstaande woningen ligt dat aandeel met 36,3 procent aanzienlijk lager. Ook tussen buurten bestaan grote verschillen. Zo zijn er buurten waar tuinen grotendeels uit steen bestaan, terwijl in andere buurten meer ruimte is voor groen. De provincie Overijssel heeft met gemiddeld 62% de hoogste mate van verstening in tuinen. Provincie Utrecht heeft juist de groenste tuinen van Nederland: daar bestaan tuinen gemiddeld voor 42% uit verharding.
Extreem weer neemt toe
Pieter Roorda, manager Wonen en Onderweg bij Centraal Beheer: “Deze inzichten zijn relevant, omdat Nederland steeds vaker te maken krijgt met extreem weer zoals hevige regenval, hitte en droogte. We zien als verzekeraars een stijgende schadelast door klimaatverandering. Eerder onderzoek laat zien dat een groene bodem regenwater beter opneemt dan een volledig verharde tuin. Daarnaast kan meer groen bijdragen aan een aangenamere leefomgeving tijdens warme periodes.”
Kleine aanpassingen hebben groot effect
Tegelijkertijd hoeft een klimaatbestendige tuin niet te betekenen dat alle tegels moeten worden verwijderd. Eén vierkante meter begroeide zandgrond kan in het eerste uur 75 millimeter regenwater opvangen. Dat komt neer op 75 liter water dat niet in het riool terecht komt. Ter vergelijking: 25 millimeter neerslag per uur wordt al beschouwd als een hoosbui. Tijdens warme periodes kan een boom in de tuin de gevoelstemperatuur met 10-15 graden laten dalen. Wanneer bewoners in een buurt gezamenlijk maatregelen nemen, neemt het effect aanzienlijk toe.
Roorda: “Natuurlijk verschilt het effect per situatie, afhankelijk van het bodemtype, de inrichting van de tuin en de omgeving. Maar we willen vooral laten zien dat kleine aanpassingen al verschil kunnen maken. Je hoeft niet meteen de hele tuin te verbouwen. Ook met relatief kleine ingrepen kun je je eigen leefomgeving beter bestand maken tegen extreem weer. "
De analyse is uitgevoerd op basis van een landelijk perceelbestand van circa 8,5 miljoen woningen, verrijkt met gegevens uit de RIVM-groenkaart (peiljaar 2022). Vegetatie is vastgesteld op basis van hoogtemetingen en infrarood-luchtfoto's. Alleen woningen met een eigen tuin zijn meegenomen. Flats, appartementen, woonboten, woonwagens en woningen zonder meetbare tuin zijn uitgesloten. Woningen gebouwd na 2020 zijn buiten beschouwing gelaten omdat tuinen daar vaak nog niet volledig zijn ingericht.
Onderdeel van de analyse is een ranglijst met een top 25 van de meest versteende en meest groene wijken en een ranglijst van provincies. Op verzoek zijn de dataset en/of aanvullende analyses beschikbaar, zoals uitsplitsingen naar woningtype en bouwperiode.